ჩანაწერი
Laravel
ილესი აბრადი
#ლექსები
ნინო დარბაისელი
ილესი აბრადი
როდესაც გაძლება ძალიან მიჭირდა,
წერა რომ თავს მედგა, ვით შავი აბრაგი
თუ ცივი ბადრაგი,
მაშინ გავიჩინე ერთი მეგობარი,
სახელად მას ერქვა ილესი აბრადი.
მისი არსებობა - სარკიდან გავიგე,
თავს როცა ვიქცევდი აბრაკადაბრათი,
ყველაფრის გამგები - ილესი აბრადი,
ჩემი მეგობარი - ილესი აბრადი.
გამოჩნდა?!
გაიგო?!
- მჭირს კარდია - ბრადი!
ჩემო მეგობარო, ილესი აბრადო,
გულზე დამჩნეულო შორეულ ზღაპრადო
ან იქნებ აბრადო,
ახლა გაგიხსენე ნეტა ამბად რადო,
მექეცი წარსულის ღია ანაბრადო,
ვისგან მოჩენილო ჩემთან მოუბრადო,
მწარე შოკოლადად ცხოვრებას ვიყოფდით
გახსოვს, თანაბრადო?
დღემდე არც მახსოვდი, ქცეულს დედაბრადო,
აქ გამომეცხადე ბოლოს მეგობრადო,
ილესი აბრადო?!
ილესი აბრადო,
ილესი აბრადო!
ნინო დარბაისელი
ილესი აბრადი
როდესაც გაძლება ძალიან მიჭირდა,
წერა რომ თავს მედგა, ვით შავი აბრაგი
თუ ცივი ბადრაგი,
მაშინ გავიჩინე ერთი მეგობარი,
სახელად მას ერქვა ილესი აბრადი.
მისი არსებობა - სარკიდან გავიგე,
თავს როცა ვიქცევდი აბრაკადაბრათი,
ყველაფრის გამგები - ილესი აბრადი,
ჩემი მეგობარი - ილესი აბრადი.
გამოჩნდა?!
გაიგო?!
- მჭირს კარდია - ბრადი!
ჩემო მეგობარო, ილესი აბრადო,
გულზე დამჩნეულო შორეულ ზღაპრადო
ან იქნებ აბრადო,
ახლა გაგიხსენე ნეტა ამბად რადო,
მექეცი წარსულის ღია ანაბრადო,
ვისგან მოჩენილო ჩემთან მოუბრადო,
მწარე შოკოლადად ცხოვრებას ვიყოფდით
გახსოვს, თანაბრადო?
დღემდე არც მახსოვდი, ქცეულს დედაბრადო,
აქ გამომეცხადე ბოლოს მეგობრადო,
ილესი აბრადო?!
ილესი აბრადო,
ილესი აბრადო!
Laravel
კომენტარი
15ხელოვნურობა და გაფორმება:
„მჭირს კარდია-ბრადი“ — ბრადიკარდიის (თუ ავტორი ამას გულისხმობს)ასე დასახიჩრება რითმის გამო ცოტა უხერხულად და ძალდატანებულად ჟღერს.
„ქცეულს დედაბრადო“ — შინაგანი დრამა უცებ გადადის თითქმის კომიკურ/ფოლკლორულ პლასტში, რაც სერიოზულ განწყობას აფუჭებს.
ვერბალური აკრობატიკა პოეზიის სანაცვლოდ: ბევრი მკითხველისთვის ეს იქნება უბრალოდ „სიტყვების რახარუხი“ ან ენის გასატეხი, სადაც ემოცია იკარგება ტექსტურ ჟონგლიორობაში.
თუ ამ ლექსს შევხედავთ როგორც პოეტურ ექსპერიმენტს, ენობრივ თამაშს ან ფორმით თამაშს, ის თავის ფუნქციას ასრულებს — გამახსოვრდება და ყურში გრჩება.
მაგრამ თუ მას შევხედავთ როგორც ღრმა, მაღალ მხატვრულ პოეზიას, ის მოიკოჭლებს, რადგან ფორმამ (რითმის დევნამ) სრულიად გადაფარა შინაარსი და ემოციის სიწმინდე.ნათლად შესამჩნევია და ზედმეტად ზედაპირზე დევს ის რომ ლექსი გამოჩარხული რითმევით დაიწერა.მართლაც აბრაკადაბრა გამოვიდა. სიტყვები შერჩეულია დაბოლოება "ადო"-ს დევნით ან ალიტერაციული აკვიატებით.ზოგიერთი სკოლა ამას მოიწონებდა მაგრამ პოეზია ჩემი აზრით არ უნდა დაემგვანოს ალგორითმის გამოყვანას.
ლექსი წარმატებულია როგორც ენობრივი თამაში და ყურში ჩარჩენადი აკუსტიკური კონსტრუქცია.თუმცაღა ეს უკანასკნელიც ყოველთვის სადავო იქნება რადგან მეტწილად გემოვნებაზეა დამოკიდებული და ეგ ყოველთვის სუბიექტურია.
ეს ლექსი - მონორაიმული რითმებითა და რეფრენით თამაშია, ცხადია, თანემედროვე ეპოქის შესაბამისად, თვითირონიული,
რადგან დღეს ასეთ რამეებზე სერიოზულად წერა - უკვე სასაცილოა.
ხოლო ნათქვამია, “არასოდეს გამოელევა მასალა ხუმრობისა და ირონიისათვის, მას, ვისი ირონიაც არა სხვისკენ, არამედ საკუთარი თავისკენაა მიმართული.
მოწყენილობის ჟამს ასეთი რაღაცეებით გართობა - ყველაფერს მირჩევნია.
ფეისბუქზე ლექსს კომენტარი ახლავს დედისადმი. ვიფიქრე, მე აქ ვერთობი, მას კი მართალი არ ეგონოს და არ შეშინდეს-მეთქი. იგი გულმხურვალე ფეისბუქელია.
ბრადიკარდია - ასეთი გულის ავადმყოფობა სადღაც გამიგია, მაგრამ მე კი არა, არავის ჩემს საახლობლოში არ ჰქონია:
“დედი, ძალიან ნუ დაიბნევი!
ნუ იფიქრებ, ნინო ავადააო!
არავითარი ბრადიკარდია არ მჭირს.
ერთი ხერხი გამოვიყენე რითმისთვის, ნასწავლი მაქვს გალაკტიონისაგან:
,, ვეფხის დაარქვა მას ტყაოსანი”
ისე, მხეცივით ვარ!
აჰა, ლექსი გაგახსენო:
გალაკტიონი
ქაღალდი
ქაღალდი, სუფთა
ზამთრის ველივით,
შრიალებს ღამით
თუ ღელავს დღისით,
მარადის ფიქრობს,
რომ ყოველივე
იწყება მისით,
თავდება მისით!
ქაღალდი მრავალს
იჩენს მარიფათს,
ქაღალდი მოდის
რაგინდ რაფერი:
იყო, არის და
რჩება ღარიბად...
სწერთ? ქაღალდია,
სხვა არაფერი!
მაგრამ მოვიდა
ერთხელ მგოსანი,
შემოქმედება
აზრს შეუზავა,
ვეფხის დაარქვა
მას ტყაოსანი,
და საუკუნე
გააუკვდავა!
1950 წლის 17 აგვისტო
სოხუმი
… და ისა, ეს, როგორც თქვენ მოიხსენიეთ, “ყურში ჩარჩენადი აკუსტიკური კონსტრუქცია”, რას უნდა ნიშნავდეს? იქნებ ოდენ სონორებით თამაშია?
ერთი - ლამის აფორიზმადაა ქცეული. (ყოველ შემთხვევაში, ჩემს ქართულ წრეში, რომელიც ძირითადად მწერლებისა და ლიტმცოდნეებისაგან შედგება და რომელიც არც მნიშვნელობითა და არც წევრთა რაოდენობით კნინი - ნამდვილად არაა!):
. ,,სწერთ? ქაღალდია, სხვა არაფერი”
და ის, რომელიც მე გამოვიყენე,- კომპოზიტის გახლეჩა - თავისებური პოეტური ტმესი, რომელიც არცთუ მცირე იყო ვეფხისტყაოსანსა და მის ეპიგონთა პოეტურ ტექსტებში (უფრო მორფოლოგიური ხასიათისა) და თანდათანობით გაქრა.
გალაკტიონი მანდ შეეცადა, პოეტური ტმესის გამოყენებას კომპოზიტის გახლეჩის გზით. ეს - პოეტური ნოვაცია იყო და თან იმდენად სპეციფიკური, ,,ამტაცებლები” დიდად არ გამოსჩენია, სხვა ნოვაციების მსგავსად.
მე ვეცადე, აღმედგინა არა რუსთაველის, არამედ გალაკტიონის ხაზი, ანუ არა თავსართი -ძირითადი სიტყვისგან, არამედ კომპოზიტის ნაწილები გამეთიშა ჩართული სიტყვით.
სათაურისა და შემდგომში რეფრენის მნიშვნელობა ხომ არ გაგირკვევიათ?
თუ გაგიძნელდათ, ნუ დამიმალავთ, გეტყვით.
თუმცა, გალაკტიონის მიერ კომპოზიტის გახლეჩას ('ვეფხის... ტყაოსანი') ჰქონდა შინაგანი რიტმული გამართლება, ხოლო 'ბრადიკარდიის' 'კარდია-ბრადად' ქცევა — ეს არა პოეტური ტმესი, არამედ სამედიცინო ტერმინის მორფოლოგიური 'ტრავმაა' რითმის გამო.
რაც შეეხება 'ილესი აბრადს' — რადგან ასე გულმოდგინეთ თამაშობთ სარკისებური ანარეკლებით, საიდუმლოს ნუღარ შეინახავთ: გვითხარით, ეს უბრალოდ ფონეტიკური სიმულაკრია და აკუსტიკური პალინდრომი, თუ თქვენს ლიტმცოდნეთა წრეში უკვე ცალკე ტრაქტატიც მიუძღვნეს ამ ენობრივ სიახლეს?
არ ვიცი, მგონი გითხარით, რომ ტექსტში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოთ ძნელად გასაგებ და გაუგებარ მომენტებს, რადგან შემთხვევათა დიდ ნაწილში სწორედ იქაა ხოლმე ჩადებული მთელი ტექსტის გასაღები.
მაგალითად, სათაურის, შემდგომ რეფრენად გამოყენებული სიტყვის, ჩემი ფიქრით, უმარტივესი “საიდუმლო” რომ მოგეხელთებინათ, მერე შინაარსიც ადგილზე დადგებოდა, ჟანრსაც ადვილად განსაზღვრავდით და აღარ დაგჭირდებოდათ ეს ძალად ცინიზმი, კრიტიკად რომ მიგიჩნევიათ:
(“გვითხარით, ეს უბრალოდ ფონეტიკური
სიმულაკრია და აკუსტიკური პალინდრომი, თუ თქვენს ლიტმცოდნეთა წრეში უკვე ცალკე ტრაქტატიც მიუძღვნეს ამ ენობრივ სიახლეს”)
ჩემო უანგაროდ გულმოდგინე მეგობარო, ტექსტის ცალკეულ ადგილებს თითქოს კი კითხულობთ, რაღად საფეხურამდე საინტერესოდაც მიდიხართ, მაგრამ ჯერ არა გაქვთ ლექსის მთლიანი სურათის დანახვის ჩვევა.(იმედია, ახალგაზრდა კაცი დგას თქვენი ფსევდონიმის უკან.), ჯერ ვერ ადიფერენცირებთ ტექსტში მთავარსა და არამთავარს. მეტიც, მთავარი - ელემენტარულად ყურადღების მიღმა გრჩებათ.
ეს უკვე მეორედ დადასტურდა.
თქვენი ვარაუდებიდან არცერთი არაა მართალი. ამ ლექსის სათაური, შემდგომში რეფრენი - არც მეტი, არც ნაკლები, ჩემივე გვარია უკუღმა წაკითხული:
დარბაისელი - ილესიაბრად
ეგ რომ გამოგეცნოთ, მიხვდებოდით, რომ მთელი ლექსის ინტენცია არის ირონიულ- პაროდიული თამაში და აგებულია თამაშის პრინციპზე.
ახლა რომ გითხრათ, ედგარ ალან პოს უცნობილესი ლექსიდან მაქვს იდეა აღებული და პაროდირებული(დევს აქ მგონი ჩემივე თარგმანი)
ასევე, ილფი და პეტროვი მიყვარს ძალიან, ლამის ზეპირად ვიცი და ამ ლექსის ირონიულ- პაროდიული პლანი მათი ერთი ,,სიბრძნის” პოეტური ექსპლიკაცია არის - მეთქი ( “ წყალში ხრჩობადთა გადარჩენა ხრჩობათთავე ხელშია) ამას ხომ საერთოდ არ დაიჯერებთ და ასე შემდეგ.
მთავარია, არ მიმატოვოთ, კიდევ ბევრ რაღაცას გეტყვით.
ავტორის გვარის ცოდნა,
მისი უკუღმა დამარცვლა,
ედგარ პოს "ყორნის" სტრუქტურის გახსენება,
ილფ და პეტროვის ციტატების ამოცნობა...
...მაშინ ჩნდება კითხვა: ეს ლექსია თუ ინტელექტუალური თავსატეხი?
ლიტმცოდნეებისთვის თუ ვწერთ ლექსს მაშინ შეიძლება მოეწონოთ ეს მარტივი პარალელები და მხატვრული სახის აღმოჩენად ჩათვალონ, მაგრამ აქ კითხვა ჩნდება ეს პოეზიაა ?
კარგი პოეზია ჩემი აზრით ისაა, სადაც სიღრმეც არის და ენობრივი სილამაზეც — ერთმანეთის შეწირვის გარეშე.
თუ თქვენ თვლით ასე და აქ ჩემი შენიშვნა უადგილოა, იქნებ რამე დაასახელოთ ნათქვამის დასტურად!
(თუმცა წინასწარ გეტყვით, ამაოდ გაირჯებით ძებნაში).
პირადად მე უმეტესწილად, ნაკლებად მიზიდავს ლექსი, სადაც ჩასაწვდომი არაფერია,
არ მითხრათ, გალაკტიონის “არტისტული ყვავილები” მიყვარს და მესმისო - დღემდე საუკეთესო კრებული ქართული პოეზიის ისტორიაში.
ეს კრებული უბრალოდ, პოეტურ გამოცანათა სიმრავლით კი არ გამოირჩევა, თავიდან ბოლომდე გამოცანაა.
ეს რომ თქვათ, არ დაგიჯერებთ და გამეცინება.
ჩემთვის , როგორც ავტორისათვის , კარგი პოეზია მუდამ რაიმე ჩანაფიქრის ხორცშესხმაა. ხან უკეთესად გამოვა, ხან უარესად, ხანაც - სულ არ ივარგებს. ეს არაა დიდი პრობლემა. მთავარია სურვილი ახლის ძიებისა და კეთებისა. ამ ფუფუნების უფლება მაქვს გენიოსი გალაკტიონის უკვე არსებობის გამო. საქართველო პატარაქვეყანაა, ფლორენციასავით აქ არაა მოსალოდნელი ერთ ეპოქაში გენიოსთა ვარსკვლავთცვენა.
თქვენ - რაც გინდათ, მიგაჩნდეთ კარგ პოეზიად.
იმედია, არ მოგაკლდებათ მოსაწონ- მოწონებული. მე რა გამგე ვარ მაგისა.
პოეზიაზე და მეტადრე საკუთარზე ლაპარაკი - რომელ ავტორს მოსწყინდება!
“რაიმე ჩანაფიქრის ხორცშესხმა” ეს არის ავტორის ინტენცია, რეალიზებული პოეტურ ტექსტში.
ტექსტი აუცილებლად მოითხოვს ტექსტთან - რეალიზებულ ჩანაფიქრთან ერთად კიდევ ერთ ინსტანციას - მკითხველს.
ამის გარეშე კომუნიკაცია ვერ შედგება.
ყველა ავტორს ჰყავს თავისი წარმოსახული მკითხველი, ანუ ის, ვისაც მსმენელად, რეციპიენტად გულისხმობს. ეს ბუნებრივია.
ჩემი წარმოსახული მკითხველი - ბევრი არა, მაგრამ იგი მეტნაკლებად ერუდირებული ინტელექტუალია. სიახლე მოსწონს, ტექსტთან გაჩერება და დარჩენა უყვარს, უყვარს აღმოჩენები.
სხვაგვარ მკითხველსაც პატივს ვცემ, უამრავნაირია და უამრავნაირი ავტორიც ჰყავს ქართულ პოეზიას, საბედნიეროდ.
მკითხველი, რომელიც ლექსისგან რაიმე სხვას მოელის, ჩემთან - მოიწყენს და დაასკვნის,რომ არ მოხვდა თავის ავტორთან.
არაა ეს დიდი ტრაგედია!
თუმცა თქვენი ლექსი მე ვფიქრობ გაშიფვრადია. თუ ესმის მკითხველს ის კონკრეტული კოდები რაც ჩადეთ.თქვენ შეგეძლოთ ბუნდოვანება შეგექმნათ სხვა გზითაც ზოგად :საკაცობრიო მოვლენებიდან რაც ყველასთვის ცნობილია,ან საგნებიდან რაც ასევე ყველამ იცის, მაგრამ თქვენ არჩიეთ კულტურული კოდებიც.ანუ ერუდიციაც ჩართეთ მოთხოვნად მკითხველისთვის.რა იყო ამის მიზეზი?ეს მოთხოვნა უფრო ღირებულს ხდის ლექსს თქვენი აზრით ? თუ იმდენად ორგანული იყო თქვენთვის, რომ სხვა გზა არ გქონდათ?ეს ხერხი შინაგანმა მხატვრულმა აუცილებლობამ გიკარნახათ?
გაგიკვირდებათ და, მე ლექსმცოდნეობის დოქტორი გახლავართ. ანუ პროფესიონალი ლექსმცოდნე და ამ დარგში შესაბამისად, არაერთი ბეჭდურად გამოქვეყნებული ნაშრომის ავტორი.
ეს საშუალებას მაძლევს, ზუსტად თუ არა, დაახლოებით მაინც დავადგინო, წარმატებული გამომივიდა თუ არა იდეის ხორცშესხმა.
არიან დიონისური წყობის პოეტები და არიან აპოლონურისა. მე - მეორეს მივეკუთვნები. ემოცია ჩემს ტექსტებში იმ დოზით შემაქვს, რაც ხემი აზრით, ჩანაფიქრს სჭირდება. არ მიყვარს ტყუილი წივილ - კივილი.
ერთ საიდუმლოს გაგიმხელთ. ჩემი ქმნილებების დიდ უმრავლესობას აქვს რაღაც კონცეპტუალური საყრდენი, ღერძი, რომელზეც ვაგებ პოეტურ ტექსტს. როგორც წესი, იმ “საჩემო” ღერძის ავტორობა მე ნაკლებად მეკუთვნის, მე მომწონს, ვიღებ მას და რამდენადაც შემიძლია, ოპტიმალურ პოეტურ ფორმას ვურჩევ.
მე ასეთი ვარ, სხვა - სხვაგვარი. არჩევანი თქვენც და სხვასაც დიდი გაქვთ.
მეტყვით საკუთარ კრიტიკულ აზრს და მეც დაუყოვნებლივ ,,გამოვსწორდები”, რომ თქვენს// ანონიმის თვალშეუწვდენელ სტანდარტებს მოვერგო.
არ მოგწონთ, ნუ მოგწონთ, არც ესაა დიდი პრობლემა პირადად ჩემთვის.
ვიღაც არის ჩემი მკითხველი - ვიღაც არა! …მაგრამ საგანგებოდ საჩემოდ , ფსევდონიმით, დარეგისტრირებული ვინმე, რაღაც ორსტრიქონიანი რომ დაუდია, ვითომც პოეზიააო, იმაზე მეტ ყურადღებას ნამდვილად არ იმსახურებს ჩემგან, თუნდაც მოცლილი ვიყო, რაც გუშინ უკვე დავუთმე.
უამრავ სასარგებლო საქმეს მოვახმარდი ამ დროსა და ყურადღებას.
ვფიქრობ, დროა დავაჯამოთ შედეგები:
ჩემი ფიქრით, საკითხი ასე დგება;
: თუ ყველაფერი, დაწყებული გალაკტიონიდან , ჩემი გავლით, ვინმე დამწყებამდე, რაც არ მოგწონთ, მუდმივ სურვილს გიჩენთ, რომ ამდენი წეროთ, თავიც მოიცდინოთ და ავტორიც მოაცდინოთ, ნამდვილად გარანტირებული ხართ, რომ ვერასოდეს მიაღწევთ ლექსამდე, რომელიც მოგეწონებათ.
და არა მაღალი გემოვნების გამო, არამედ ვფიქრობ, იმის გამო, რომ საქართველოში უამრავი წერს .
უხეშად რომ ვთქვათ, საუკეთესოს უმდარეს ტექსტთან შეფარდება ერთი ათასთან გამოგივათ, 999 - ის წაკითხვა მოგიწევთ თქვენი სასურველი იმ ერთის საპოვნელად.
არაა რაციონალური ეს.
ნამეტნავად ფუჭი შრომაა.
მე ასეთ შემთხვევაში ვარჩევდი თავისთვის მეთქვა , არაა პოეზიაზე დროისა და ენერგიის ფლანგვა- ჩემი საქმე-მეთქი და რამე უფრო ნაყოფიერს მოვძებნიდი ჩემს სფეროში.
ამასვე გირჩევთ თქვენ!